Marianne's Weblog

Spelen en leren

Gebruikerswaardering: 5 / 5

Ster actiefSter actiefSter actiefSter actiefSter actief
 

De scholen beginnen. De discussie over spelen en leren, laait op. Alweer. Opnieuw. Met oude en nieuwe argumenten waarmee vooral duidelijk wordt wat achterliggende gedachten zijn over spelen en daarmee over leren als schijnbare tegenstellingen.

Spelen is geen leren, maar een kind leert wel door te spelen

Begripsverwarring vervuilt discussies. Voor wie niet snapt hoe spelen geen leren is, terwijl kinderen wel wat schijnen te leren door te spelen, lijkt een discussie over VVE-trajecten in kinderopvang en leerlijnen in onderbouw, al snel tot chaos in redeneren.

De betekenis van leren, wekt verwarring voor spelen

Leren is volgens het van Dale woordenboek;’ le·ren  (leerde, heeft geleerd)1onderwijs geven;  onderwijzen2vaardigheid  in iets (laten) krijgen:  al  doende  leert men3in het geheugen  opnemen:  een  les  leren4zich kennis of vaardigheid proberen eigen te maken;  studeren:  leren  vooronderwijzer.’ Op de tweede verklaring na, wordt de betekenis van leren in verband gebracht met gericht zoeken of ontvangen van kennen of kunnen; onderwijs, studeren. Leren wordt geassocieerd met een doel. Je wilt iets leren, of moet iets leren. Op die manier is zelfs de tweede verklaring ‘vaardigheid in iets (laten) krijgen; al doende leert men’, te lezen als een activiteit gericht op een doel. Daarmee begint de verwarring voor de betekenis van leren door spelen.

Goed spelen heeft geen (leer)doel.

Geen kind speelt om te leren, het leert doordat het speelt. Wie oorzaak en gevolg bij spelen door elkaar haalt, door gevolg als oorzaak te zien, ondergraaft de waarde van spelen. Spelen heeft een intrinsieke motivatie.  Een kind spelt uit nieuwsgierigheid, om te willen beleven. Zelfs ontdekken is voor een spelend kind geen doel maar komt het tegen, door uit te proberen zonder van tevoren te weten wat het zal ontdekken. Wat gebeurt er als je dat knopje indrukt? Of hoe blijven twee Legostenen stevig op elkaar zitten? Of hoe ziet een pop eruit zonder kleren? Een viltstift om een streep mee te zetten. Een ander kind gaat huilen als je slaat.

Goed spelen is leren

Spelend leert een kind, slaat het ervaringen op in zijn geheugen. Niet omdat dit het doel van die dag was, maar als gevolg van nieuwsgierigheid in combinatie van een gegeven situatie. Zonder de consequenties van dit leren te trekken, volgen nieuwe ontdekkingen. Hetzelfde voor de tweede keer uitproberen. Een ander knopje laat geen lichtje branden maar doet iets bewegen, of je moet wel in het midden van een knopje drukken anders werkt het niet. De derde Legosteen, past niet of laat de eerste twee omvallen, niet alle poppen zijn hetzelfde. Allemaal herhalen met niet geplande ontdekkingen waar een kind van leert. Een potlood streept anders, een dikke viltstift anders dan een dunne. Een kind kan terugslaan of een boze moeder in de buurt hebben. Dit zijn leermomenten, ongepland, zonder doel. Het leren is te zien als een duidelijk resultaat van oorzaak en gevolg. Maar spelen was de oorzaak voor het gevolg van wat een kind leerde.

Zonder koppeling aan leren, lijkt spelen vrijetijdsbesteding

Belangrijk probleem voor waardering van spelen is niet kunnen koppelen van handeling aan gevolgen voor ontwikkeling. De waarde van spelen is niet vertalen aan direct meetbare gevolgen voor cognitieve ontwikkeling.  Natuurlijk wordt aan spelen waarde gehecht, maar wat, wanneer, waarmee, waarvoor gevolgen heeft, is onduidelijk voor wie haast heeft en snelle zichtbare resultaten, liefst beter, steeds beter, wenst. Ongezien maakt onbemind, of wat je niet ziet, is er niet.

Zien hoe zinnig spelen is, heeft een langere adem nodig dan een zucht voor snelle resultaten.

Hoe een kind speelt, heeft gevolgen voor hoe het leert.

Kleine oorzaken, kunnen grote gevolgen hebben. Bijvoorbeeld wanneer een kind geen waardering krijgt voor eigen oplossingen, niet tegen verlies leert kunnen, te beschermd wordt of veel verwachtingen moet waarmaken die het krijgt voorgeschoteld.  De gevolgen hebben niet alleen te maken met -algemeen erkende gevolgen voor- karakter, sociale vaardigheden en zelfstandigheid. Ze maken leren in cognitieve zin, mogelijk. Letterlijk; oplossingen kunnen beredeneren, kunnen selecteren (nodig voor lezen en rekenen) en abstract denken.  Deze directe gevolgen worden in de discussie rond spelen en leren, weinig genoemd. Onderzoekers wijzen juist naar deze kenmerken als oorzaak voor lage leerprestaties bij met name jongens.

Leren door spelen vereist een voorledige cyclus doorloop.

Door te spelen met letters, herkent een kleuter letters. Dat is duidelijk. Welke inzichten en vaardigheden nodig zijn om van letters herkennen te kunnen leren tot lezen, is veel ondoorzichtiger. Het doorlopen van de cyclus waarmee ontwikkelingen beklijven en verbanden kunnen leggen, wordt onderschat. Ontwikkeling heeft tijd nodig om ervaren, ontdekt, uitgeprobeerd en ingeoefend te worden voor vaardigheden en inzichten kunnen leiden tot nieuwe ervaringen. Deze cyclus voor ontwikkeling is goed zichtbaar in spelen. Ze blijft gelden voor alle ontwikkelingen van kinderen en volwassenen. De hele cyclus doorlopen of uitspelen is voorwaarde voor breinverbindingen die beklijven. Ons aanbod van kennen en kunnen, verandert voortdurend. Onze manier van brein ontwikkelen verandert daarmee niet. De eerste zeven jaar van een mensenleven zijn evolutionair bedoelt om ons brein te leren omgaan met fysieke zelfstandigheid. Fysiek functioneren heeft alle zintuigen en motorische vaardigheden nodig om ons de rest van ons leven door ons brein aan te kunnen laten sturen voor alle handelingen waarmee we zelfstandig kunnen functioneren.

Kinderen blijven bijvoorbeeld ruiken, proeven en voelen, nodig hebben voor een optimale waarneming.  Bij spelen met nieuwe digitale media ontbreken voelen, ruiken en proeven. Onderzoekers wijzen op de gevolgen. Bijvoorbeeld hoe kinderen wel hoeveelheden aan cijfers en letters leren koppelen, maar dezelfde hoeveelheden niet driedimensionaal kunnen herkennen. Ze kunnen zien hoe het cijfer heet, maar moeten de betekenis, de hoeveelheid, kunnen voelen. Fysiek, concreet, gaat voor voorstellingsvermogen, abstract.

We zullen ons bij de discussie rond leren en spelen, moeten realiseren hoe groei niet te verhaasten is door aan de sprieten te trekken. Tot en met de kleuterperiode hebben kinderen concrete, fysieke, ervaringen nodig om zich te ontwikkelen tot een kind met abstracte vermogens. 

Leren is meer dan schoolse kennis verwerken

Kinderen leren door te spelen. Dit leren heeft waarde voor het kunnen verwerken van abstracte schoolse kennis, mits aan de voorwaarden is voldaan. Die voorwaarden zijn de voorwaarden voor goed spelen. Daar is voorwaardenscheppende zorg bij nodig. De belangrijkste voorwaardenscheppende zorg bestaat uit erkenning van de waarde van spelen, wanneer doel niet een op een gekoppeld wordt aan middel. Een kind speelt omdat – en zo lang – het leuk is om te spelen. Het kind is gericht op de activiteit, niet op de opbrengst. Wanneer wij dit spelen leuk en goed houden, zal de opbrengst, de speelwaarde voor latere ontwikkeling waaronder schools leren, hoger zijn. Spelen bekijken vanuit kinderperspectief helpt. En ja, wij bepalen wat kan en mag. Daar horen een uitdagende omgeving, met inspirerende materialen, vanuit betrokkenheid van volwassenen met tijd om de cyclus uit te mogen spelen, bij. 

Reacties   

0 # Houten speelgoed 01-09-2016 13:24
Wist je dat kinderen ook erg veel leren door te sporten waar onder Discipline, doorzettings vermogen en Sociale vaardigheden!
Antwoorden | Antwoorden met citaat | Citeer

Plaats reactie



U kunt gearchiveerde blogs op vier manieren vinden:
1. Onderaan Marianne's Weblog pagina kiezen voor een ander pagina nummer en uit de lijst met getoonde artikelen degene kiezen die u wilt lezen;
2. In de onderstaande Weblog Kalender bladeren. Ziet u in de kalender data waar een stip onder staat, muis dan over zo'n datum en klik op de pop-up link met de titel van het blog artikel om dit artikel te openen.
3. Open de sitemap en klik onder het kopje Marianne's Weblog, een titel aan om te lezen
4. Als u een artikel zoekt over een bepaald onderwerp, kunt u ook de zoekfunctie gebruiken.


July 2017
Mo Tu We Th Fr Sa Su
26 27 28 29 30 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 1 2 3 4 5 6
Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn